Θέμης Πάνου: «Παραθερισταί με ελαφρά αισθήματα»



Ο συγγραφέας Θέμης Πάνου, δημιουργός της παρούσας συλλογής διηγημάτων, ασφαλώς κάνει κάτι το διαφορετικό από άλλους συναδέλφους του κι αυτό είναι η με παλαιά, παραδοσιακά και κλασικά –θα έλεγα– υλικά, δόμηση έργων τέχνης μεταμοντέρνας εκδοχής. Έχουμε δηλαδή σύγχρονα, τόσο από γλωσσικής όσο και από εκφραστικής σκοπιάς, ικανά σε αριθμό σελίδων, διηγήματα, τα οποία μυθοπλαστικά (και μυθοποιητικά) στηρίζονται σε περασμένες, αξιόλογες αλλά και παρωχημένες, θεματικές ενότητες, παρά την πρωτόγνωρη και πρωτοποριακή ιδιοσυγκρασία τους. Ο Πάνου δεν επιθυμεί να φθαρεί στα επίκαιρα μηνύματα που η κοινωνία στέλνει αυτή την εποχή, δεν επιθυμεί να ισοπεδωθεί από ρεαλιστικά πολιτικοοικονομικά συμπεράσματα, αλλά το αντίθετο, γράφει όταν χρειάζεται εκτόνωση, όταν πνίγεται ή όταν βρίσκεται σε οίστρο. Καθώς μάλιστα δεν είναι «επαγγελματίας» πεζογράφος, καθώς έγραψε πέντε διηγήματα σε μια χρονική απόσταση σχεδόν είκοσι χρόνων, καθώς διαβάλλει την καθημερινότητα και την πραγματικότητα με έργα εντελώς παραμυθιακά, στην ουσία συγγράφει με γνώμονα τον χώρο παρά τον χρόνο, την ποιότητα παρά την ποσότητα, τη μεταποίηση παρά τη μεταφορά, την εξειδίκευση παρά το μαζικό, το ευφυές παρά το εξυπνακίστικο. Και βέβαια, δεν είναι τυχαίο πως το συγκεκριμένο βιβλίο μεταλλάσσεται αφηγηματικά από κοινωνική, αστυνομική, ερωτική, σουρεαλιστική και ιστορική συνθήκη, σε σημείο μάλιστα που να γίνεται εμφανές πως το νήμα που ενώνει αυτά τα κομμάτια δεν είναι άλλο απ’ την εμμονή ενός ανθρώπου, που καταφεύγει στην παράδοση, στο παρελθόν, στην κλασική συναισθηματικότητα, ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει με παραμέτρους ποιοτικές. Ο Πάνου, που εμφανίζεται σε διάφορες περιόδους στην πεζογραφία, έχει στη φαρέτρα του βέλη σχεδόν αληθινά, έχει ένα φορτίο το βάρος του οποίου είναι μάλλον δυσανάλογο – όχι για τις δυνάμεις του, αλλά ως τον πρώτο στόχο του, τέλος, καταφεύγει εκεί όπου οι λίγοι αρέσκονται προς το φινάλε της καριέρας τους και όχι στην αρχή τους – άρα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον το εγχείρημα, γίνεται πιο σημαντική η ταύτιση η αναγνωστική, γίνεται πιο αποδεκτή η προσωπική επιλογή.

Και αυτό το λέω γιατί πραγματικά διαθέτει ένα εξαιρετικό ταλέντο, το οποίο έχει καλλιεργήσει, και με αυτό έχει δώσει αληθινά υπέροχα έργα.

Έχοντας λοιπόν στα χέρια μας ένα βιβλίο το οποίο γράφτηκε κατά περιόδους, άλλο δεν μένει στην κριτική πένα από το να το δει ξεχωριστά, όχι όμως θεματολογικά (αυτό θα ήταν σωστή αυτοκτονία, μια που οι μύθοι είναι σαφέστατα εκτεταμένοι και πολυπλόκαμοι) αλλά από άποψη στοιχείων δόμησης, όπως για παράδειγμα η υπερρεαλιστική όψη του τέταρτου διηγήματος της συλλογής, το οποίο παίρνει διαστάσεις κυριολεκτικά εξωπραγματικές. Στο πρώτο αφήγημα η κοινωνική σκηνή που αναπτύσσεται μπορεί να θεωρηθεί ως δεδομένη –αν και δεν είναι απολύτως σίγουρο–, πάντως και πάλι η ιδιομορφία των προσώπων και των ηρώων που εμπλέκονται φαίνεται μάλλον εκτός λογικής. Στο δεύτερο αφήγημα, όπου επιλέγεται η μέθοδος της παραλογής (κάτι που στην ποίηση αντλείται δημιουργικά από την παράδοση), η εκφορά είναι άκρως εντυπωσιακή, καθώς περιγράφεται σχεδόν με ομοιοκαταληξία μια αστυνομικού τύπου ιστορία (ή τουλάχιστον μια ιστορία μακάβρια, η οποία μπορεί να περιέχει ακόμη και φόνο). Το πλέον απλό από άποψη διαχείρισης διήγημα, το τρίτο, και ασφαλώς το καλύτερο, είναι γραμμένο (καθώς υπαινίσσεται μια ιστορία έρωτα και απιστίας) με πολύ χαλαρά χαρακτηριστικά, χωρίς υπερβολές ή υποτονισμούς, χωρίς ασάφειες ή λογοτεχνικά κενά, απεναντίας, με πολύ προσεγμένη και διακριτική εργασία. Και λέω ότι το συγκεκριμένο κείμενο μου άρεσε περισσότερο καθώς μου έφερε στο μυαλό, έστω και φευγαλέα, αισθαντικά γραπτά του μεγάλου Θωμά Κοροβίνη, γνώστη της γείτονος χώρας, γνώστη των συνθηκών ζωής απέναντι, γνώστη του πολιτισμού και της επιστήμης. Το κλείσιμο, το οποίο γίνεται με ένα αφήγημα ιστορικού περιεχομένου και παράλληλα φαντασιακής εκτροπής, είναι και αυτό από τα καλύτερα του τόμου και πολύ πετυχημένο για το φινάλε, για την έξοδο. Όπως γίνεται αντιληπτό, δεν υπάρχει ενιαία εκφορά λόγου, στρατηγική ή σχεδιαστική προσπάθεια δόμησης, το αντίθετο, το κάθε λογοτεχνικό τεμάχιο είναι φτιαγμένο με τον δικό του τρόπο, πράγμα που ίσως σημαίνει –φαίνεται σε εμάς– ότι ο συγγραφέας (κρατώντας πάντα το νήμα το οποίο υπαινιχθήκαμε παραπάνω) ωθεί την προσωπική του δυναμική σε διάφορες θέσεις αναφοράς, σε διαφορετικά πεδία κατάθεσης, σε άλλες υπομνήσεις συναισθηματικού φορτίου, το οποίο θέλει να αποθέσει πάνω μας (εννοώ στους αναγνώστες), τέλος, σε πολλαπλά μεγέθη ανάλυσης των δεδομένων, που στα χέρια του παίρνουν χαρακτήρα ισότιμο της συγκίνησης, της συμπαντικότητας και της έξαρσης της ιστορίας, στην προσπάθεια παράθεσης μύθων το λιγότερο πρωτοφανών.

Είπα στην αρχή αυτού του σημειώματος πως ο ηθοποιός Θέμης Πάνου δεν είναι «επαγγελματίας» συγγραφέας, χωρίς φυσικά να αναφέρομαι σε κάποιον ερασιτεχνισμό που θα μπορούσε να χρωματίζει τα γραπτά του, αλλά στο γεγονός ότι δεν ξοδεύει, δεν δαπανά ενέργεια, προκειμένου να γράψει περισσότερα πράγματα. Δεν γνωρίζω τον ίδιο, δεν γνωρίζω thpanαν η κανονική του δουλειά τού τρώει πολλές ώρες, έτσι ώστε να μην του μένει διαθέσιμος χρόνος για συγγραφή, πάντως σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελα να περάσουν άλλα δέκα χρόνια για να δω το επόμενο βιβλίο του. Και αυτό το λέω γιατί πραγματικά διαθέτει ένα εξαιρετικό ταλέντο, το οποίο έχει καλλιεργήσει, και με αυτό έχει δώσει αληθινά υπέροχα έργα. Κλείνω, λοιπόν, έχοντας στο μυαλό μου, στην καρδιά μου αλλά και στη συνείδησή μου ένα ολοκληρωμένο έργο, ένα σημαντικό πόνημα, μια λογοτεχνική συμπεριφορά, η οποία θα με ακολουθεί για πολύ ακόμα, η οποία και θα με συντροφεύει στα επόμενα διαβάσματά μου. Καθώς κάθε σωστό, ισορροπημένο και συστηματικό έργο τέχνης μπορεί να διαγράψει τον χρόνο, να συντρέξει στην ψυχαγωγία, να συμβάλει στην αναγνωστική ηδονή και, στο φινάλε, να δημιουργήσει κόσμους που δεν φανταζόμαστε, που δεν υποθέτουμε ότι υπάρχουν, που δεν μας έγιναν ποτέ γνωστοί ακόμη και από τους τεράστιους του είδους.

 

Παραθερισταί με ελαφρά αισθήματα
Θέμης Πάνου
Άγρα
136 σελ.
ISBN 978-960-505-388-8
Τιμή €13,50
001 patakis eshop

Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.

Άλλα κείμενα:

 





Source link

Σχετικές δημοσιεύσεις

Αφήστε ένα σχόλιο