Νίκη Τρουλλινού: «Ουρανός από στάχτη»



Το γεγονός ότι το δημιούργημα της πολύ καλής πεζογράφου Νίκης Τρουλλινού λειτουργεί όχι ως μυθιστόρημα αλλά κάπως έτσι (καθώς τόσο ο μύθος, όσο και η τεχνική δόμησης, παραπέμπουν σε μεταμοντέρνα έργα, λογοτεχνικά ιδιάζοντα και συγγραφικά σύγχρονα) μας δίνει τη δυνατότητα να το εξετάσουμε σημειολογικά, να βρούμε δηλαδή τα στοιχεία εκείνα που το χαρακτηρίζουν, πάνω στα οποία στηρίζεται, τους πυλώνες οι οποίοι το κρατούν γερά ώστε να μη γλιστρήσει, παρά τις πολύ καλές έως στέρεες παραμέτρους, με τις οποίες κατασκευάστηκε.

Α) Πρώτα απ’ όλα έχουμε το ρέκβιεμ μιας επιστροφής, μια ομηρικών προϋποθέσεων επανασύνδεση με τη γενέθλια πόλη, με την πόλη των παιδικών χρόνων, των πρώτων άγουρων ερώτων, του σχολείου, των μαθημάτων, της οικογένειας, των συγγενών, των φίλων. Πράγματι, η ηρωίδα (μη φανταστεί κανείς μια γυναίκα του συρμού, μια μέτριων ικανοτήτων ή μικροαστικών ταξικά κατηγοριών, το αντίθετο, είναι ένα πρόσωπο αρκούντως ικανό να γνωρίζει τι συμβαίνει γύρω του αλλά και στον πλανήτη ολόκληρο), ύστερα από μια επεισοδιακή ζωή πέριξ των Εξαρχείων όπου ζει και εργάζεται ως δασκάλα, αποφασίζει –όχι ξαφνικά, υπέσκαπτε την ψυχή της η απόφαση να αποχωρήσει– και επιστρέφει στην Κρήτη, σε οικείο έδαφος, σε αγαπημένο –παρά τους θανάτους δικών της ανθρώπων– σπίτι, σε προσφιλές σχολείο. Φυσικά, δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία που αφήνει την πρωτεύουσα και επιστρέφει στον τόπο όπου γεννήθηκε, αρνούμενη να συμπράξει στα πολιτικά, κοινωνικά και ιστορικά εγκλήματα τα οποία η Πολιτεία μετέρχεται απέναντι σε ανήμπορους πολίτες, η διαφορά όμως είναι (όχι τόσο βέβαια αντιθετική) πως δεν αντέχει άλλο να βλέπει ανθρώπους να κοιμούνται σε χαρτόκουτα, να τρυπιούνται στις εισόδους των πολυκατοικιών ή να αναζητούν ένα πιάτο φαγητό, προκειμένου να συνεχίσουν να υπάρχουν. Μέσα από αυτή τη λογική (απ’ την οποία δεν ξεφεύγουν ούτε τα αδέσποτα ζώα, για τα οποία και μεριμνά) η ηρωίδα κυριολεκτικώς ανθίσταται, εναντιώνεται, αντιδρά, καθώς ευρισκόμενη στη μέση ηλικία, ανύπαντρη και χωρίς παιδιά (και με έναν αρρωστημένο ερωτικό δεσμό, συγγενικού χαρακτήρα, ο οποίος απ’ ό,τι φαίνεται έχει λήξει), οι επιλογές της είναι ελάχιστες, άρα ο νόστος είναι πέραν του φυσικού, είναι εκ των ων ουκ άνευ, είναι μια βέβαιη προοπτική.

Β) Με αφορμή την έκρηξη ενός ηφαιστείου της Ισλανδίας το 2010, οι στάχτες του οποίου κάλυψαν ολόκληρη τη Βόρεια Ευρώπη, καθηλώνοντας στο έδαφος σχεδόν όλες τις πτήσεις, οι δύο πρώην ερωτευμένοι, ο Τηλέμαχος –στέλεχος στην Ευρωπαϊκή Ένωση– και η Θάλεια –εκπαιδευτικός– αλλάζουν μηνύματα μέσω διαδικτύου, έτσι ώστε να γίνεται φανερή η γυναικεία άποψη κριτικής για τη δομή που η Ένωση έχει, με έναν ολόκληρο στρατό στις τάξεις της, με τεράστιες χρηματικές και άλλες απολαβές, με τη γραφειοκρατία, όμοια της οποίας δεν είχαν ούτε τα ανατολικά κράτη στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, με τους χαρτογιακάδες των Βρυξελλών που ζουν μέσα στη χλιδή αρνούμενοι να δουν τα πραγματικά προβλήματα των λαών, των κρατών που την απαρτίζουν, γενικώς με ένα οικοδόμημα το οποίο και είναι σαθρό από μόνο του, και δεν προσφέρει το παραμικρό μέσα στα πούπουλα που μεγαλώνουν οι ίδιοι και τα παιδιά τους, η ουσία είναι ότι δεν έχει σχέση η συγκεκριμένη Ευρώπη με την Ευρώπη που ονειρεύτηκαν οι απλοί άνθρωποι, ψάχνοντας για λύση στα προβλήματά τους και όχι σε μια στρατιά χαρτογιακάδων, ο στόχος των οποίων είναι μόνο οι παχυλές προσωπικές και ατομικές απολαύσεις. Ο Τηλέμαχος αντιδρά στα λόγια της Θάλειας, χαμηλόφωνα όμως, χωρίς εκτόνωση, χωρίς ένταση, αντιλαμβανόμενος την αλήθεια που κρύβουν τα λεγόμενά της, είναι αδύναμος να υπερασπιστεί οτιδήποτε προκειμένου να απαλλαγεί απ’ αυτές τις κατηγορίες, που εκτοξεύει εναντίον του δίχως την παραμικρή συστολή. Η Θάλεια βρίσκεται μακριά από το κέντρο των αποφάσεων (άρα μπορεί να λέει και να γράφει το οτιδήποτε, ο Τηλέμαχος είναι εκείνος που αποφασίζει), έτσι η απόσταση, μόνο αληθινή και κραυγαλέα, μεγάλη έτι περαιτέρω, γίνεται καταλύτης, που αφορά ένα εκ των πραγμάτων αδιέξοδο –και ερωτικό– παιχνίδι.

Γ) Η Θάλεια πέρα από ευαίσθητος άνθρωπος, ο οποίος βλέπει διαφορετικά τα πράγματα, πέρα απ’ τη σύμπραξή της με τους κατατρεγμένους όλης της γης, πέρα απ’ την ταύτισή της με την ηττημένη πλευρά της Ιστορίας, είναι παράλληλα ένα σοβαρά πολιτικοποιημένο άτομο. Έτσι, κατεβαίνει σε πορείες, μετέχει σε διαδηλώσεις, αγωνίζεται, μάχεται πάντα για το δίκιο, μεταφέρει τον προβληματισμό της μέσα στην τάξη προκειμένου να δει τις αντιδράσεις των μαθητών της, εν κατακλείδι, με μια έντονη αυτοαναφορικότητα, βλέπει τα σωστά και τα λάθη της –τα κοινωνικά, τα πολιτικά, τα ιδεολογικά– και επιλέγει να παραιτηθεί από μια ζωή που δεν της πηγαίνει, αφού δίπλα της οι άνθρωποι που σκέφτονται όπως εκείνη, περιορίζονται ευκρινώς και δραστικά. Η συγγραφέας Νίκη Τρουλλινού στο συγκεκριμένο μέρος του βιβλίου βάζει πολλά βιωματικά στοιχεία στο ψαχνό της αφήγησης, ουσιαστικά –το λέω σκωπτικά– θέλει να κλέψει λίγη από τη δόξα των ηρώων της, μπαίνοντας στο κάδρο απροκάλυπτα, με στιγμές ιδιωτικές – στιγμές θολές, ίσως, πάντως ειλικρινείς.

Ν ΤρουλλινούΔ) Και θα κλείσω με την παράκληση του Τηλέμαχου προς τη γιαγιά του να γράψει την ιστορία της οικογένειας, μια που ο ίδιος σχεδόν δε γνώρισε πατέρα, καθώς ο Δράκος πέθανε όταν ήταν πολύ μικρός. Πράγματι, η γιαγιά του η Αργυρή γράφει ένα σχετικά σύντομο κείμενο, το οποίο η Θάλεια αντιγράφει στέλνοντας αντίτυπα όπου δει, στο οποίο η συγγραφέας Νίκη Τρουλλινού κυριολεκτικώς απογειώνεται. Μπαίνοντας στη γλωσσική ευωδιά μιας δασκάλας των αρχών του 20ού αιώνα, όχι μιμούμενη αλλά ταυτιζόμενη με τους ήχους, τα μηνύματα, τις εικόνες, τέλος, την πλούσια σε εμπειρίες συνείδηση της ηλικιωμένης, γράφει κάτι εν τέλει πρωτοποριακό –καμιά σχέση με τα «ιστορικά» μυθιστορήματα που ανακυκλώνουν τη διακλάδωση των γενεών κάποιων ηρώων που πρωταγωνιστούν–, εντελώς πρωτότυπο, εν τέλει αξιόλογο και συναρπαστικό. Το συγκεκριμένο κομμάτι του βιβλίου, μαζί με τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις της συγγραφέως –μεταξύ άλλων φόρος τιμής στη μνήμη του Άουσβιτς– αποτελούν τα πλέον μυθοποιητικά στοιχεία ενός λογοτεχνικού βιβλίου, το οποίο –θα το επαναλάβω– κινείται ανάμεσα στα όρια της μεταμοντέρνας εκδοχής και της πλέον σύγχρονης αφήγησης, η οποία στηρίζεται σε μικρές ή και μεγάλες προκλήσεις, σημειώσεις, αποφθέγματα, και εν πάση περιπτώσει σε ό,τι εντυπωσιακό άφησε η ανθρώπινη σκέψη με το πέρασμα των αιώνων.

 

Ουρανός από στάχτη
Νίκη Τρουλλινού
Ποταμός
176 σελ.
ISBN 978-960-545-142-4
Τιμή €14,00
001 patakis eshop

Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.

Άλλα κείμενα:

 





Source link

Σχετικές δημοσιεύσεις

Αφήστε ένα σχόλιο