Jonathan Holslag: «Παγκόσμια πολιτική ιστορία»



Κυνικός στις διαπιστώσεις του όσον αφορά τη σχέση ειρήνης και πολέμου ανά τους αιώνες και άτεγκτος στις κρίσεις του σχετικά με το ποια κίνητρα και ποιες επιδιώξεις ωθούν ομάδες, έθνη, κράτη, ηγέτες και στρατούς στην αέναη μάχη για επικράτηση, ο Βέλγος Jonathan Holslag, καθηγητής Ιστορίας στο Free University Brussels και στην Ακαδημία Αμυντικών Σπουδών του ΝΑΤΟ, περικλείει χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης ιστορίας μέσα σε έναν τόμο.

Καλεί μάλιστα τους αναγνώστες του σε αυτό το ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο της ανθρώπινης μάχης για επιβίωση, επέκταση και κατίσχυση, προβάλλοντας ένα πρωτότυπο επιχείρημα: «Ένα ταξίδι στην Ιστορία ενδυναμώνει το πνεύμα με τον ίδιο τρόπο που μια απόδραση στη φύση σκληραγωγεί το σώμα και την ψυχή».

Πέντε άξονες ιστοριογραφίας

Η πολιτική ιστορία που καταγράφει ο Jonathan Holslag, παρόλο που ακολουθεί κοινά αποδεκτούς τρόπους αφήγησης –γραμμική χρονική πορεία εξιστόρησης και ταυτόχρονη ανάλυση των γεγονότων σε όλη την υφήλιο– εντούτοις στηρίζεται σε πέντε άξονες που του επιτρέπουν να διεισδύει σε βάθος, όπου κι αν ρίξει το βλέμμα του.

Ο πρώτος άξονας είναι η κατανομή ισχύος σε όλη την υφήλιο, ο δεύτερος άξονας είναι η ιστορία των πολιτικών οργανισμών που πρωταγωνιστούν και οι οποίοι δεν είναι μόνο κράτη και έθνη αλλά και θρησκευτικές ομάδες, πολυεθνικές εταιρείες, πειρατές κ.ά., τρίτος άξονας η αλληλεπίδραση ανάμεσα στους πολιτικούς πρωταγωνιστές, τέταρτος άξονας η προβληματική σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον στο οποίο ζει και πέμπτος άξονας η απροσδιόριστη με γυμνό μάτι επίδραση της ιδεολογίας –«σκέψη» την αποκαλεί ο συγγραφέας– στις πολιτικές επιλογές της ανθρωπότητας.

Το βιβλίο του Jonathan Holslag είναι επικεντρωμένο στο δίπολο ειρήνη-πόλεμος και στις αμέτρητες εκφάνσεις του ανά τους αιώνες σε κάθε γωνιά του πλανήτη, αλλά δεν πρόκειται για ένα εγχειρίδιο που απευθύνεται σε φοιτητές στρατιωτικών σχολών ή αξιωματούχους υπερεθνικών οργανισμών ισχύος, όπως είναι το ΝΑΤΟ.

Για την αποτύπωση των εσωτερικών αλλαγών στις ανθρώπινες κοινωνίες που μελετάει ο συγγραφέας, αλλαγές που όμως «χρωματίζουν» τη μεγάλη σκηνή της αιώνιας πάλης ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη, καταφεύγει συχνά στη χρήση αποσπασμάτων από λογοτεχνικά έργα ή χρονογραφικές αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν στις εξεταζόμενες εποχές (λόγιοι, διπλωμάτες, έμποροι, στρατιωτικοί κ.ά.). Μέσα από τον δαίδαλο των πολεμικών συγκρούσεων, των αέναων κινήσεων λαών, ηγετών και στρατών, αλλά και τα γραπτά λογοτεχνικά ή ιστορικά τεκμήρια, μας καθοδηγεί σε ένα πέλαγος γεγονότων.

«Ένα ταξίδι στην Ιστορία ενδυναμώνει το πνεύμα με τον ίδιο τρόπο που μια απόδραση στη φύση σκληραγωγεί το σώμα και την ψυχή».

Η διαμόρφωση της παγκόσμιας εικόνας

Αποκωδικοποιώντας το παιχνίδι των εθνοτικών ανταγωνισμών, στα όρια ενός πλανήτη πεπερασμένων πόρων, υπό το βάρος θρησκευτικών δογμάτων που επέβαλαν στα κοσμικά κράτη συγκεκριμένες –συχνά αυτοκτονικές– συμπεριφορές, ο συγγραφέας καλείται να αναδείξει εκείνα τα γεγονότα που κατά την άποψή του είχαν το μεγαλύτερο ειδικό βάρος στη διαμόρφωση της παγκόσμιας εικόνας. Το αποτέλεσμα είναι ένα μεγάλο κείμενο 500 σελίδων, σφιχτό και πλούσιο σε πληροφορίες, το οποίο αποτυπώνει χιλιάδες χρόνια ιστοριών διεργασιών, ιχνηλατεί με αξιοπιστία τον λαβύρινθο των γεγονότων και με αποστασιοποιημένη ματιά αποτιμά τα τεκταινόμενα εξασφαλίζοντας για τον αναγνώστη συμπυκνωμένη, αποφορτισμένη αλλά όχι ανούσια γνώση.

Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη, Βυζάντιο και Μεσαίωνας, Κίνα και Ινδία, «βαρβαρότητα» και δυτικός πολιτισμός, Ευρώπη και Οθωμανική Αυτοκρατορία, Μογγόλοι και δυναστεία των Μινγκ, Ναπολεόντειοι και Παγκόσμιοι Πόλεμοι, ΗΠΑ και Ρωσία παρελαύνουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη σχηματίζοντας το ψηφιδωτό που από την αρχή υπονοείται ως στόχος του συγγραφέα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει επίσης το γεγονός ότι σε αντίθεση με την πλειονότητα των βιβλίων που συμπυκνώνουν στις σελίδες τους την παγκόσμια ιστορία και «βλέπουν» κυρίως τη Δύση ως το προνομιακό πεδίο ιστορικής αφήγησης, το έργο του Holslag στρέφει τη ματιά του και καταγράφει με αρκετές λεπτομέρειες τις εξελίξεις στην Ασία, και πιο συγκεκριμένα το πώς κινήθηκαν ανά τους αιώνες η Αυτοκρατορία της Κίνας και τα βασίλεια στην περιοχή της σύγχρονης Ινδίας.

Παρακολουθώντας την κατακλυσμιαία ροή των γεγονότων με τα μάτια ενός Έλληνα πολίτη, αντιλαμβανόμαστε ταυτόχρονα τη μικρότητα, την ασημαντότητα αν θέλετε, αυτής εδώ της γωνίτσας του πλανήτη, την ίδια στιγμή που η ευρύτερη περιοχή στην οποία χωροταξικά, πολιτισμικά και ιστορικά τοποθετούμαστε, πρωταγωνιστεί σε πολλές σελίδες στο βιβλίο του Jonathan Holslag, είτε αναφέρεται στον αρχαίο κόσμο που διαμόρφωσαν οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, είτε στον κόσμο που διαμόρφωσαν οι Βυζαντινοί και οι Οθωμανοί. Η αντίφαση αυτή είναι ίδιον της ανθρώπινης ιστορίας και ο Jonathan Holslag φροντίζει να μας την υπενθυμίζει συχνά.

Οι αντιφάσεις της Ιστορίας

Με μια τέτοια αντίφαση, ένα ιστορικό «παράδοξο», θα οδηγηθεί προς το τέλος του βιβλίου του: «Η πιο έκδηλη επίθεση στην αμερικανική παγκόσμια τάξη από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου είχε γίνει όχι από ένα ισχυρό αντίπαλο κράτος, αλλά από μια μικρή ομάδα φονταμενταλιστών» γράφει, αναφερόμενος φυσικά στα τρομοκρατικά χτυπήματα των ισλαμιστών στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης το 2001.

Η πολιτική ιστορία του Jonathan Holslag κλείνει –πιο πρόσφατο γεγονός που καταγράφεται είναι ο πόλεμος στη Συρία και η εμπλοκή Ρωσίας και ΗΠΑ το 2015– με τη διαπίστωση ότι η ιστορική αλήθεια (και το εθνικό ή όποιο άλλο J Holslagδίκαιο) βρίσκεται στη μέση: ούτε πλήρης ευθύνη υπάρχει για στρατούς, έθνη, κράτη και ηγέτες σε έναν κόσμο άκρως ανταγωνιστικό, όπου όποιος δεν κινείται …φθίνει, αλλά ούτε αθώοι είναι οι πρωταγωνιστές του αιματοβαμμένου κόσμου μας.

Βέβαια, την ώρα που έγραφε το βιβλίο του, η ασύμμετρη επίθεση ενός πραγματικά αόρατου εχθρού που ξεκληρίζει την ανθρωπότητα με μανία αντίστοιχη πολέμων, η πανδημία του κορονοϊού, δεν αποτελούσε για τον Βέλγο ιστορικό –για όλους μας, μάλλον– ούτε καν ενδεχόμενη απειλή. Αλλά η καταγραφή αυτής της απειλής και της φρίκης που την ακολουθεί, είναι δουλειά των ιστορικών του μέλλοντος.

 

Παγκόσμια πολιτική ιστορία
3.000 χρόνια πόλεμος και ειρήνη
Jonathan Holslag
Μεταφραστής: Γιώργος Μαραγκός
Μεταίχμιο
σ. 576
ISBN: 978-618-03-1944-6
Τιμή: 19,90€
001 patakis eshop

Ο Θανάσης Αντωνίου είναι δημοσιογράφος.

Άλλα κείμενα:

 





Source link

Σχετικές δημοσιεύσεις

Αφήστε ένα σχόλιο